Прокрастинација- мрзеливост или нешто друго

 од Студентски блог – студентски размислувања

Пишува:Марија Тасеска, студент на Психологија

Учењето ме заморува, треба прво да одморам. Има време. Ќе почнам да учам од утре. Или наредниот ден, или наредниот… Можеби треба прво да ги организирам фиоките со материјалот за учење па да почнам со повторување. Во ред е, најдобро учам кога сум под стрес.

 Има нешто навистина иронично во тоа да седиш пред отворена скрипта или празен документ кога треба да пишуваш проектна задача  знаејќи дека крајниот рок се наближува, но мозокот едноставно не сака да соработува и изнаоѓа стотици други обврски кои треба да се сработат. Што е полесно во тој момент, да се исчисти целата куќа или едноставно да се притискаат копчињата на тастатура? Прокрастинацијата многу често ја доживуваме како чиста мрзеливост или лошо управување со времето. Скроламе на интернет, гледаме телевизиски серии или излегуваме со пријатели додека доживуваме огромен стрес затоа што не сме почнале да учиме за испитот. Но, психологијата ни кажува нешто друго; тоа всушност е механизам за емоционална регулација. Кога гледаме дека имаме задача која предизвикува анксиозност, досада или страв од неуспех, нашиот мозок ја перцепира како закана за нашата емоционална благосостојба. За да се заштитиме од тие непријатни чувства, лимбичкиот систем бара брз извор на допамин и ни нуди лажно бегство во социјалните мрежи или бесцелно шетање низ собата. Меѓутоа, ова не е недостаток на дисциплина туку спротиставеност меѓу краткорочната потреба за награда или утеха  и долгорочната одговорност.

Лично, го доживувам овој процес многу пати  кога стојам пред некоја задача (отворена скрипта, празен документ кој треба да стане проектна или блог). Некој глас во мене ми вика да сварам уште едно кафе, да ги измијам чиниите, да изгледам уште една епизода. Има време. За мене, прокрастинацијата е еден вид на тивка парализа, чувствувам како времето ми истекува низ прстите, а сепак останувам заробена во место затоа што стандардите што си ги поставувам во главата се толку високи, што паниката од неуспех го блокира секој почетен чекор. Да се соочам со сопствената тенденција да одложувам задачи значи дека треба да  сфатам дека под секоја одложена задача се крие еден длабок страв: „Што ако ова што го правам не е доволно добро?“ 

Ова однесување има подлабоки корени и многу често е поврзано со перфекционизмот.  Менталитетот на “се или ништо” значи дека ако испитот, проектот или текстот не се перфектно изработени, стравот од неуспех ни вика дека подобро е да не правиме ништо наместо да се потрудиме и да откриеме дека не сме успеале да ги исполниме сопствените и туѓите високи очекувања.  На тоа го додаваме и митот на “adrenaline rush” (или наплив на адреналин) каде што нашето тело вештачки лачи хормони да ни го покрене фокусот, ни дава лажно чувство на успех и продуктивност само затоа што работиме под притисок. Но се што е “научено” во еден ден без доволно сон не е трајно, иако телото лачи допамин како награда. Затоа кога треба да го анализираме она што сме го научиле се јавуваат потешкотии или се присеќаваме на делови од наученото како низ магла. Така повторно паѓаме во тој маѓепсан круг на ментална исцрпеност или т.н burnout, со верувањето дека најдобро функционираме под стрес. Исцрпеноста и верувањето дека сме мрзеливи или недоволно паметни е она што не влече кон прокрастинацијата.  ​За да се извлечеме од овој циклус, првото нешто што треба да го направиме е да ја оставиме вината зад себе. Самообвинувањето само ја разгорува анксиозноста и ја зголемува потребата за бегство.

Наместо тоа, треба да ја намалиме когнитивната бариера. Се се почнува со помали чекори.

Денес ќе учам по еден предмет. Ќе го напишам само воведот. Денес само ќе истражувам. Ќе прочитам барем две поглавја.   

Првиот чекор се избира пред да почнеме со задачата.

Доколку се чувствувате заглавено на одреден дел, променете ја средината (друга соба, читална, па и некое тивко јавно место). Резултатите не мора да бидат совршени. Се следи прогресот, не времето поминато во извршување на задачата.

Треба да се фокусираме на процесот, а не на исходот. Само така може да ги постигнеме саканите резултати со минимален емоционален стрес. Во ред е да бидеме несовршени. Колку повеќе си простуваме за претходни прокрастинации, толку полесно може да излеземе од тој циклус.  На крајот на денот, прокрастинацијата е само мал сигнал од нашиот мозок дека ни е потребна пауза или сочувство, а не казна. Роковите доаѓаат и минуваат, испитите ако не се положат сега ќе се положат на наредната сесија. Ментално здравје и начинот на кој се третираме себеси во овој  процес се она што е навистина важно.

Пишува: Марија Тасеска, студент на Психологија

Рубриката студентски блог е иницијатива на Здружението на студенти на Меѓународен Славјански Универзитет. Сите студенти при МСУ кои сакаат своето мислење да го изразат преку кратки есеи, можат својот пишан збор да го испратат на blog@msu.edu.mk.

*Сите испратени дела ќе бидат прегледувани од наш стручен кадар. Прифатените дела ќе бидат објавени на нашата официјална страна.